Вивчення світової колекції льону олійного як вихідного матеріалу для селекції в умовах Північного Казахстану
Анотація
За сучасними вимогами вирощування, створюються нові сорти олійного льону, що відрізняються за комплексом корисних ознак. Основою селекції льону є вивчення, відбір, створення нових сортів на основі світової колекції та придатних для агрокліматичних умов Північного Казахстану. Мета дослідження – вивчення колекційних зразків льону олійного в умовах Костанайської області Північного Казахстану та відбір найбільш перспективного селекційного матеріалу за господарсько-цінними ознаками в умовах зони дефіциту вологи. У роботі використовувалися методи: біологічні, фенологічні, лабораторні, статистичні, аналіз інформації адаптивних можливостей окремих сортів льону олійного. Проведено оцінку господарсько-цінних ознак за 14 зразками льону олійного світової колекції різного еколого-географічного походження за період 2020-2022 рр. В результаті досліджень виділено зразки, що характеризуються високою врожайністю: Лінол – 82.0 г/м2 , Сибірська 38854 – 71.0 г/м2 , Антарес – 78.3 г/м2 . Високими показниками маси 1000 насінин відрізнялися зразки сортів Бірюза, Крокус, Кустанайський – 8.2 г, Айсберг – 8.1 г. Виявлено цінний та пластичний вихідний матеріал для селекційної роботи з основними цінно-господарськими ознаками: вегетаційний період протягом 85-92 днів більше 47.5-82.2 г/м2 , масою 1000 насінин 6.9-8.1 г, вмістом олії в насінні 43.7-47.5% рослин заввишки 45- 60 см. Виділені зразки рекомендуються до обробки в Північному Казахстані: за скоростиглістю - Сибірський 38854 та Айсберг; продуктивності – Лінол, Антарес; масі 1000 насінин – Небесний, Бірюза, Лінол, Крокус; вмісту олії в насінні – Костанайський-11, Айсберг; стійкості до фузаріозу – Костанайський-11, Сибірський 38854, Антарес, Айсберг. Ефективність селекційної програми залежить від закономірностей успадкування економічно цінних ознак, які діють у гібридної популяції, скорочуючи втрати цінних генотипів і знижуючи витрати за допомогою відбраковування менш цінних ознак
Ключові слова
продуктивність; адаптивні здібності; врожайність; олійність; генотип; фузаріоз
[1] Akrami, A., Makiabadi, E., Askarpour, M., Zamani, K., Hadi, A., Mokari-Yamchi, A., & Hojhabrimanesh, A. (2020). A comparative study of the effect of flaxseed oil and sunflower oil on the coagulation score, selected oxidative and inflammatory parameters in metabolic syndrome patients. Clinical Nutrition Research, 9(1), 63-72. doi: 10.7762/cnr.2020.9.1.63.
[2] Akshalov, K.A., Kuzhinov, M.B., Baymukanova, O.N., Baisholanov, S.S., Zhumabek, B., & Muratuly, O. (2023). Productivity and profitability of oilseed flax depending on weather conditions and cultivation technology in arid agriculture. Herald of Science of S. Seifullin Kazakh Agro Technical University, 1(116), 196-211. doi: 10.51452/ kazatu.2023.1(116).1341.
[3] Behzadi, Z., Najafi Zarini, H., Ranjbar, G., & Pakdin Parizi, A. (2022). Investigation of genetic diversity and relationships among agronomic traits of some flax genotypes. Journal of Crop Breeding, 14(43), 76-83. doi: 10.52547/jcb.14.43.76.
[4] Bharatya, K.K., Chaurasia, N.K., & Nirala, R.B.P. (2022). Yield stability under different agronomic situations in linseed (Linum usitatissimum L.). Electronic Journal of Plant Breeding, 13(1), 28-33. doi: 10.37992/2022.1301.001.
[5] Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan. (2023). Retrieved from https://stat.gov.kz/region/253160/statistical_information/industry/2714.
[6] Convention on Biological Diversity. (1992). Retrieved from https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/995_030#Text.
[7] Development strategy of the joint-stock company “National Company”. Food contract corporation for 20212030. (2020). Retrieved from https://faolex.fao.org/docs/pdf/kaz201682.pdf.
[8] Ghobadi-Namin, L., Etminan, A., Ghanavati, F., Azizinezhad, R., & Abdollahi, P. (2022). Screening and selection of one hundred flax (Linum usitatissimum) accessions for yield production. Journal of Natural Fibers, 19(13), 7296-7304. doi: 10.1080/15440478.2021.1944440.
[9] Goudar, I.V., Kulloli, S.D., Vastrad, J.V., & Mogali, S.C. (2021). Flax fibre-extraction and quality characteristics. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 10(1), 269-272.
[10] Hoque, A., Fiedler, J.D., & Rahman, M. (2020). Genetic diversity analysis of a flax (Linum usitatissimum L.) global collection. BMC Genomics, 21, article number 557. doi: 10.1186/s12864-020-06922-2.
[11] Kaliakparova, G.S., & Gridneva, Y.Y. (2019). Flax as a global raw material resource of Kazakhstan. Bulletin of the “Turan” University, 1, 74-78.
[12] Koçak, M.Z., Göre, M., & Kurt, O. (2022). The effect of different salinity levels on germination development of some flax (Linum usitatissimum L.) varieties. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 10(4), 657-662. doi: 10.24925/turjaf.v10i4.657-662.4758.
[13] Lan, Y., Ohm, J.B., Chen, B., & Rao, J. (2020). Physicochemical properties and aroma profiles of flaxseed proteins extracted from whole flaxseed and flaxseed meal. Food Hydrocolloids, 104, article number 105731. doi: 10.1016/j.foodhyd.2020.105731.
[14] Nogaev, A.A., Serekpayev, N.A., Mukhanov, N.K, Baitelenova, A.A., & Ashirbekova, I.A. (2021). Qualitative indicators of oily flax varieties of the Chinese breeding in the conditions of the dry steppe zone of Northern Kazakhstan. Herald of Science of S. Seifullin Kazakh Agro Technical University, 3(110), 30-39. doi: 10.51452/ kazatu.2021.3(110).733.
[15] Qiu, C., Wang, H., Guo, Y., Long, S., Wang, Y., Abbasi, A.M., Guo, X., & Jarvis, D.I. (2020). Comparison of fatty acid composition, phytochemical profile and antioxidant activity in four flax (Linum usitatissimum L.) varieties. Oil Crop Science, 5(3), 136-141. doi: 10.1016/j.ocsci.2020.08.001.
[16] Quillian, L., Heath, A., Pager, D., Midtbøen, A.H., Fleischmann, F., & Hexel, O. (2019). Do some countries discriminate more than others? Evidence from 97 field experiments of racial discrimination in hiring. Sociological Science, 6, 467-496. doi: 10.15195/v6.a18.
[17] Silska, G., Mackiewicz-Talarczyk, M., & Górecki, T. (2022). Valorization and analysis of flax traits in selected accessions of diversified origin from the Linum usitatissimum L. genetic resources collection. Journal of Natural Fibers, 19(17), 15984-16004. doi: 10.1080/15440478.2022.2139326.
[18] Soto-Cerda, B.J., Larama, G., Gajardo, H., Inostroza-Blancheteau, C., Cloutier, S., Fofana, B., Abanto, M., & Aravena, G. (2022). Integrating multi-locus genome-wide association studies with transcriptomic data to identify genetic loci underlying adult root trait responses to drought stress in flax (Linum usitatissimum L.). Environmental and Experimental Botany, 202, article number 105019. doi: 10.1016/j.envexpbot.2022.105019.
[19] Suleimenova, A. (2019). The role of the source material in the creation new varieties of oilseed flax. International Agricultural Journal, 62(3), 146-154.
[20] Walkowiak, M., Spasibionek, S., & Krótka, K. (2022). Variation and genetic analysis of fatty acid composition in flax (Linum usitatissimum L.). Euphytica, 218, article number 2. doi: 10.1007/s10681-021-02941-6.
[21] Yang, J., Wen, C., Duan, Y., Deng, Q., Peng, D., Zhang, H., & Ma, H. (2021). The composition, extraction, analysis, bioactivities, bioavailability and applications in food system of flaxseed (Linum usitatissimum L.) oil: A review. Trends in Food Science & Technology, 118, 252-260. doi: 10.1016/j.tifs.2021.09.025.
[22] Yaşar, M. (2023). Sensitivity of different flax (Linum usitatissimum L.) genotypes to salinity determined by GE biplot. Saudi Journal of Biological Sciences, 30(4), article number 103592. doi: 10.1016/j.sjbs.2023.103592.
[23] Zare, S., Mirlohi, A., Sabzalian, M.R., Saeidi, G., Koçak, M.Z., & Hano, C. (2023). Water stress and seed color interacting to impact seed and oil yield, protein, mucilage, and secoisolariciresinol diglucoside content in cultivated flax (Linum usitatissimum L.). Plants, 12(8), article number 1632. doi: 10.3390/plants12081632.