Особливості використання засобів оцінки якості життя геріатричного коня
Анотація
Зі зміною соціальної ролі коней і розвитком ветеринарної медицини середня тривалість їхнього життя зросла, тому проблема якості життя геріатричних коней набула актуальності в наш час. Метою статті було визначити основні підходи до вивчення якості життя коней у літньому віці. Основними методами роботи були аналіз і систематизація джерел. Визначено п’ять основних шляхів покращення показників тривалості та якості життя і зниження смертності старих коней: повноцінне та достатнє харчування; забезпечення оптимальної продуктивності повсякденних активностей; створення комфортних умов утримання; проведення кріотерапії підтримуючої вібротерапії, мануальної терапії, підковотерапії, лікувально-профілактичної фізкультури, магнітотерапії, фототерапії, ударно-хвильової та ультразвукової терапії; використання сучасних методів раннього виявлення та лікування онкологічних захворювань. Встановлено, що найпоширенішими причинами смерті коней були захворювання шлунково-кишкового тракту, на другому місці – захворювання опорно-рухового апарату та репродуктивної системи, а також онкологічні захворювання. Серед останніх переважали пухлини гіпофіза та щитовидної залози, меланома, саркоїдоз, лімфома, плоскоклітинний рак – до 60% онкохворих коней. Було підсумовано, що оцінка якості життя, включаючи оцінку факторів, пов’язаних зі здоров’ям, повсякденною активністю та психічним благополуччям, є корисною для прийняття рішень щодо лікування, охорони здоров’я та евтаназії коней. Результати цієї роботи можуть бути використані професіоналами кінного спорту, фермерами або ветеринарами, щоб допомогти їм обрати найбезпечніший і найефективніший догляд за кіньми
Ключові слова
ветеринарна медицина; лікування; онкологія; захворювання; евтаназія
[1] McGowan, C.M. (2011). Welfare of aged horses. Animals, 1(4), 366-376. doi: 10.3390/ani1040366.
[2] Ireland, J.L., Clegg, P.D., McGowan, C.M., McKane, S.A., & Pinchbeck, G.L. (2011). A cross-sectional study of geriatric horses in the United Kingdom. Part 2: Health care and disease. Equine Veterinary Journal, 43(1), 37-44. doi: 10.1111/j.2042-3306.2010.00142.x.
[3] McGowan, C.M., & Ireland, J.L. (2016). Welfare, quality of life and euthanasia of aged. Horses. Causes of mortality and euthanasia in geriatric horses. Veterinary Clinics of North America: Equine Practice, 32(2), 355-367. doi: 10.1016/j.cveq.2016.04.011.
[4] Bushell, R., & Murray, J. (2016). A survey of senior equine management: Owner practices and confidence. Livestock Science, 186, 69-77. doi: 10.1016/j.livsci.2015.04.024.
[5] Mueller, M.K., Sween, C., Frank, N., & Paradis, M.R. (2018). Survey of human-horse relationships and veterinary care for geriatric horses. Journal of the American Veterinary Medical Association, 253(3), 337-345. doi: 10.2460/javma.253.3.337.
[6] Popescu, S., Diugan, E.A., & Spinu, M. (2014). The interrelations of good welfare indicators assessed in working horses and their relationships with the type of work. Research in Veterinary Science, 96(2), 406-414. doi: 10.1016/j.rvsc.2013.12.014.
[7] Dalla Costa, E., Minero, M., Canali, E., Barbieri, S., & Zanella, A. (2015). AWIN Welfare Assessment Protocol for Horses. Retrieved from http://dx.doi.org/10.13130/AWIN_HORSES_2015.
[8] Long, M., Durnberger, C., Jenner, F., Kelemen, Z., Auer, U., & Grimm, H. (2022). Quality of life within horse welfare assessment tools: Informing decisions for chronically III and geriatric horses. Animals, 12(14), article number 1822. doi: 10.3390/ani12141822.
[9] Dalla Costa, E., Dai, F., Lebelt, D., Scholz, P., Barbieri, S., Canali, E., & Minero, M. (2017). Initial outcomes of a harmonized approach to collect welfare data in sport and leisure horses. Animal, 11(2), 254-260. doi: 10.1017/S1751731116001452.
[10] Ratz, M.M., Kaczmarek, B., Wnuk-Pawlak, E., Janicka, W., & Janczarek, I. (2021). Health problems in geriatric horses. Medycyna Weterynaryjna, 77(8), 384-391. doi: 10.21521/mw.6556.
[11] Raw, Z., Rodrigues, J.B., Rickards, K., Ryding, J., Norris, S.L., Judge, A., & Burden, F.A. (2020). Equid assessment, research and scoping (EARS): The development and implementation of a new equid welfare assessment and monitoring tool. Animals, 10(2), article number 297. doi: 10.3390/ani10020297.
[12] McMillan, F.D. (2005). Mental health and well-being in animals. Hoboken: Blackwell Publishing.
[13] Zakharenko, М.О., Shevchenko, L.V., Polyakovskyy, V.M., & Mykhalska, V.M. (2021). Ethology and welfare of animals. Kyiv: National University of Bioresources and Nature Management of Ukraine.
[14] Brosnahan, M.M., & Paradis, M.R. (2003). Assessment of clinical characteristics, management practices, and activities of geriatric horses. Journal of the American Veterinary Medical Association, 223(1), 99-103. doi: 10.2460/javma.2003.223.99.
[15] Wisniewska, M., Janczarek, I., & Piwczynski, D. (2019). The aging phenomenon of horses with reference to human-horse relations. Journal of Equine Veterinary Science, 73, 37-42. doi: 10.1016/j.jevs.2018.11.005.
[16] Miller, A.B., Loynachan, A.T., Barker, V.D., & Adams, A.A. (2021). Investigation of innate immune function in adult and geriatric horses. Veterinary Immunology and Immunopathology, 235, article number 110207. doi: 10.1016/j.vetimm.2021.110207.
[17] Jarvis, N. (2021). Clinical care of the geriatric horse. In Practice, 43(1), 35-44. doi: 10.1002/inpr.6.
[18] Doherty, T., & Valverde, A. (2008). Manual of equine anesthesia and analgesia. Hoboken: Wiley-Blackwell.
[19] Boldt, E. (2022). Preventative care: Managing the geriatric horse with integrative therapies. Veterinary Clinics: Equine Practice, 38(3), 475-483. doi: 10.1016/j.cveq.2022.06.005.
[20] Dixon, P.M., & Dacre, I. (2005). A review of equine dental disorders. Veterinary Journal, 169(2), 165-187. doi: 10.1016/j.tvjl.2004.03.022.
[21] Hopka, B.M., Skotsyk, V.Y., Pavlenko, P.M., Khomenko, M.P., & Kolot, V.I. (2011). Workshop on horse breeding. Kyiv: Vyshcha Osvita.
[22] Napolitano, F., De Rosa, G., Braghieri, A., Grasso, F., Bordi, A., & Wemelsfelder, F. (2008). The qualitative assessment of responsiveness to environmental challenge in horses and ponies. Applied Animal Behaviour Science, 109(2-4), 342-354. doi: 10.1016/j.applanim.2007.03.009.
[23] Bedenice, D., & Johnson, A.L. (2022). Neurologic conditions in the sport horse. Animal Frontiers, 12(3), 37-44. doi: 10.1093/af/vfac036.
[24] Butler, D., Valenchon, M., Annan, R., Whay, H.R., & Mullan, S. (2019). Stakeholder perceptions of the challenges to racehorse welfare. Animals, 9(6), article number 363. doi: 10.3390/ani9060363.
[25] Dyson, S. (2002). Lameness and poor performance in the sport horse: Dressage, show jumping and horse trials. Journal of Equine Veterinary Science, 4(22), 145-150. doi: 10.1016/S0737-0806(02)70139-1.
[26] Pudgorotsky, M.M., Kharchenko, S.G., & Sobol, O.M. (2019). Age features of sports performance of horses of a competitive direction in amateur sports. Taurian Scientific Bulletin, 107, 223-229. doi: 10.32851/2226-0099.2019.107.32.
[27] Dalla Costa, E., Murray, L., Dai, F., Canali, E., & Minero, M. (2014). Equine on-farm welfare assessment: A review of animal-based indicators. Animal Welfare, 23(3), 323-341. doi: 10.7120/09627286.23.3.323.
[28] Fenner, K., Caspar, G., Hyde, M., Henshall, C., Dhand, N., Probyn-Rapsey, F., Dashper, K., McLean, A., & McGreevy, P. (2019). It’s all about the sex, or is it? Humans, horses and temperament. PLoS One, 14(5), article number e0216699. doi: 10.1371/journal.pone.0216699.